Route và Controller trong Laravel 13

1. Route và Controller là gì?

Bạn có thể hình dung một nhà hàng như sau:

• Route giống người lễ tân. Khách hỏi "tôi muốn vào bàn số 5", lễ tân chỉ đường cho khách đến đúng chỗ.
• Controller giống đầu bếp. Đầu bếp nhận yêu cầu, chế biến rồi trả món ăn (một trang HTML hoặc dữ liệu JSON) cho khách.

Luồng đi của một request:

Trình duyệt  ──►  Route (routes/web.php)  ──►  Controller  ──►  View / JSON  ──►  Trình duyệt

2. Route đầu tiên

Mọi route của trang web nằm trong file routes/web.php. Mở file này ra và thêm:

<?php

use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/xin-chao', function () {
    return 'Xin chào Laravel 13!';
});

Khởi động server:

php artisan serve

Mở http://127.0.0.1:8000/xin-chao và bạn sẽ thấy dòng chữ Xin chào Laravel 13!

Giải thích:

Các phương thức HTTP thường gặp

Route::get('/bai-viet', ...);          // Xem danh sách
Route::post('/bai-viet', ...);         // Tạo mới (submit form)
Route::put('/bai-viet/{id}', ...);     // Cập nhật toàn bộ
Route::patch('/bai-viet/{id}', ...);   // Cập nhật một phần
Route::delete('/bai-viet/{id}', ...);  // Xoá

Route trả về view hoặc chuyển hướng

Nếu route chỉ cần hiển thị một trang tĩnh, bạn không cần viết closure:

Route::view('/gioi-thieu', 'about');           // hiển thị resources/views/about.blade.php
Route::redirect('/trang-cu', '/gioi-thieu');   // chuyển hướng /trang-cu sang /gioi-thieu

3. Tham số trên route

Nhiều khi URL chứa dữ liệu, ví dụ /bai-viet/5 thì 5 là id bài viết. Bạn lấy giá trị này bằng cách đặt tên tham số trong cặp ngoặc {}:

Route::get('/bai-viet/{id}', function (string $id) {
    return "Bạn đang xem bài viết số: $id";
});

/bai-viet/5 sẽ hiển thị Bạn đang xem bài viết số: 5

Tham số không bắt buộc

Thêm dấu ? sau tên tham số và đặt giá trị mặc định cho nó:

Route::get('/chao/{ten?}', function (string $ten = 'bạn') {
    return "Chào $ten!";
});

• /chao hiển thị Chào bạn!
• /chao/Vi hiển thị Chào Vi!

Giới hạn kiểu tham số

Nếu muốn id chỉ nhận số, dùng whereNumber:

Route::get('/bai-viet/{id}', function (string $id) {
    return "Bài viết số $id";
})->whereNumber('id');

Khi đó /bai-viet/abc sẽ trả về lỗi 404, vì abc không phải là số.

4. Đặt tên cho route

Khi đặt tên cho route, bạn không cần gõ cứng URL ở nhiều nơi. Sau này nếu đổi URL, bạn chỉ phải sửa một chỗ.

Route::get('/lien-he', function () {
    return 'Trang liên hệ';
})->name('contact');

Tạo link từ tên route:

route('contact');                    // http://127.0.0.1:8000/lien-he
route('posts.show', ['id' => 5]);    // dùng cho route có tham số

Trong file Blade:

<a href="{{ route('contact') }}">Liên hệ</a>

5. Controller: tách code ra khỏi file route

Viết hết code vào closure trong routes/web.php sẽ làm file rất dài và khó đọc. Vì vậy ta chuyển phần xử lý sang Controller, còn file route chỉ làm việc "chỉ đường".

Bước 1: Tạo controller bằng Artisan

php artisan make:controller PostController

Laravel tạo file app/Http/Controllers/PostController.php:

<?php

namespace App\Http\Controllers;

class PostController extends Controller
{
    //
}

Bước 2: Viết các phương thức (method)

Để không cần database, ta dùng tạm một mảng làm dữ liệu:

<?php

namespace App\Http\Controllers;

class PostController extends Controller
{
    // Dữ liệu giả lập, sau này sẽ thay bằng Model + database
    private array $posts = [
        1 => ['title' => 'Học Laravel từ đầu', 'content' => 'Laravel là framework PHP phổ biến nhất.'],
        2 => ['title' => 'Route là gì?',        'content' => 'Route giúp định tuyến URL tới đúng chỗ xử lý.'],
        3 => ['title' => 'Controller là gì?',   'content' => 'Controller chứa logic xử lý request.'],
    ];

    // GET /bai-viet: danh sách bài viết
    public function index()
    {
        return view('posts.index', ['posts' => $this->posts]);
    }

    // GET /bai-viet/{id}: chi tiết một bài viết
    public function show(int $id)
    {
        // Không tìm thấy bài viết thì trả về trang 404
        abort_unless(isset($this->posts[$id]), 404);

        return view('posts.show', [
            'id'   => $id,
            'post' => $this->posts[$id],
        ]);
    }
}

Bước 3: Nối route với controller

Trong routes/web.php:

<?php

use App\Http\Controllers\PostController;
use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/bai-viet', [PostController::class, 'index'])->name('posts.index');
Route::get('/bai-viet/{id}', [PostController::class, 'show'])
    ->whereNumber('id')
    ->name('posts.show');

Cú pháp [PostController::class, 'index'] nghĩa là: khi có request vào URL này, gọi method index của PostController.

Bước 4: Tạo view

resources/views/posts/index.blade.php

<!DOCTYPE html>
<html lang="vi">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>Danh sách bài viết</title>
</head>
<body>
    <h1>Danh sách bài viết</h1>

    <ul>
        @foreach ($posts as $id => $post)
            <li>
                <a href="{{ route('posts.show', ['id' => $id]) }}">{{ $post['title'] }}</a>
            </li>
        @endforeach
    </ul>
</body>
</html>

resources/views/posts/show.blade.php

<!DOCTYPE html>
<html lang="vi">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>{{ $post['title'] }}</title>
</head>
<body>
    <h1>{{ $post['title'] }}</h1>
    <p>{{ $post['content'] }}</p>

    <a href="{{ route('posts.index') }}">← Quay lại danh sách</a>
</body>
</html>

Bước 5: Chạy thử

• http://127.0.0.1:8000/bai-viet hiển thị danh sách 3 bài viết
• Bấm vào một bài sẽ mở trang chi tiết /bai-viet/1
• /bai-viet/99 trả về 404 (không có bài này)

6. Nhận dữ liệu từ form với Request

Ví dụ thêm một form tìm kiếm. Laravel tự truyền đối tượng Request vào method nếu bạn khai báo nó làm tham số:

use Illuminate\Http\Request;

// GET /tim-kiem?tu-khoa=laravel
public function search(Request $request)
{
    // Kiểm tra dữ liệu đầu vào: bắt buộc nhập, tối thiểu 2 ký tự
    $data = $request->validate([
        'tu-khoa' => 'required|min:2',
    ]);

    $keyword = $data['tu-khoa'];

    $results = array_filter(
        $this->posts,
        fn ($post) => str_contains(mb_strtolower($post['title']), mb_strtolower($keyword))
    );

    return view('posts.index', ['posts' => $results]);
}

Route:

Route::get('/tim-kiem', [PostController::class, 'search'])->name('posts.search');

Form trong view:

<form action="{{ route('posts.search') }}" method="GET">
    <input type="text" name="tu-khoa" placeholder="Tìm bài viết...">
    <button type="submit">Tìm</button>
</form>

Lưu ý: form dùng method="POST" thì bắt buộc phải có @csrf bên trong thẻ <form>. Nếu thiếu, Laravel báo lỗi 419 Page Expired.

7. Trả về JSON

Controller không chỉ trả về view. Nếu bạn trả về một mảng, Laravel tự chuyển nó thành JSON:

public function apiIndex()
{
    return $this->posts;   // Laravel tự chuyển sang JSON
}

Bạn cũng có thể chỉ định mã HTTP:

return response()->json(['message' => 'Không tìm thấy'], 404);

Trong Laravel 13, file routes/api.php không có sẵn. Chạy php artisan install:api để tạo file này. Route trong đó sẽ tự có tiền tố /api.

8. Resource Controller: CRUD trong một dòng

Thêm, xem, sửa, xoá (CRUD) là việc rất hay gặp, nên Laravel có sẵn một cách làm nhanh:

php artisan make:controller ProductController --resource

Lệnh này tạo controller có sẵn 7 method: index, create, store, show, edit, update, destroy. Bạn chỉ cần một dòng route:

use App\Http\Controllers\ProductController;

Route::resource('san-pham', ProductController::class);

Laravel tự tạo đủ 7 route:

Nếu chỉ cần vài route trong số đó:

Route::resource('san-pham', ProductController::class)->only(['index', 'show']);

9. Nhóm route

Khi nhiều route có chung tiền tố URL, tiền tố tên hoặc middleware, bạn gom chúng vào một nhóm:

Route::prefix('admin')            // URL bắt đầu bằng /admin
    ->name('admin.')              // tên route bắt đầu bằng admin.
    ->middleware('auth')          // phải đăng nhập mới vào được
    ->group(function () {
        Route::get('/dashboard', fn () => 'Trang quản trị')->name('dashboard');
        // URL: /admin/dashboard, tên route: admin.dashboard
    });

Nếu nhiều route cùng dùng một controller:

Route::controller(PostController::class)->group(function () {
    Route::get('/bai-viet', 'index')->name('posts.index');
    Route::get('/bai-viet/{id}', 'show')->name('posts.show');
});

10. Xem tất cả route đang có

php artisan route:list

Lệnh này in ra bảng gồm phương thức, URL, tên route và controller xử lý. Bạn nên dùng nó mỗi khi thấy route "không chạy".

Lỗi hay gặp

Tóm tắt

• Route (routes/web.php) quyết định URL nào được xử lý ở đâu.
• Controller (app/Http/Controllers) chứa code xử lý và trả về view hoặc JSON.
• Tham số {id}, điều kiện whereNumber, tên route ->name() giúp code rõ ràng và dễ bảo trì.
• Route::resource tạo CRUD nhanh. Route::prefix()->group() gom các route liên quan.
• Khi gặp lỗi, chạy php artisan route:list trước tiên.